W dniach 19-20 maja odbyło się zgromadzenie krajowych koordynatorów Europejskich Dni Dziedzictwa. Do Berna, stolicy w Szwajcarii, przyjechali przedstawiciele europejskich państw: władz i instytucji działających na rzecz ochrony dziedzictwa. Polskę reprezentowała ogólnopolska koordynatorka EDD Patrycja Jastrzębska z Narodowego Instytutu Dziedzictwa, który koordynuje program. Gospodarzem tegorocznego zjazdu było Swiss Cultural Heritage Network we współpracy z Radą Europy.

Spotkanie koncentrowało się na  temacie przewodnim EDD 2026 Heritage at Risk: Revive, Resist, Reimagine (w polskiej wersji: Przyszłość przeszłości. Dziedzictwo w zagrożeniu). Eksperci z różnych krajów całej Europy zaprezentowali różne strategie i przykłady działań na rzecz ochrony naszego wspólnego dziedzictwa kulturowego.

Podczas dyskusji poruszono wiele wyzwań, przed którymi współcześnie stoimy. Należą do nich: zmiany klimatyczne, zanikające tradycje i zawody, presja urbanizacyjna, konflikty zbrojne. To wszystko ma bezpośredni wpływ na kondycję dziedzictwa kulturowego. Jednocześnie prezentacje oraz debaty koncertowały się na tym, jakie działania możemy podejmować w ramach EDD, by przeciwdziałać tym niepożądanym zjawiskom.

Podstawowy wniosek jest jeden: szeroko upowszechniać wiedzę z tego zakresu wśród lokalnych wspólnot oraz władz. To w edukacji i partycypacji tkwi siła oddziaływania takiego programu jak EDD.

Uczestnicy wymieniali się pomysłami i dobrymi praktykami pokazującymi, jak społeczności w całej Europie wykorzystują kreatywne, cyfrowe i partycypacyjne podejścia do ochrony dziedzictwa i wzmacniania więzi społecznych. Szczególną uwagę poświęcono też zaangażowaniu młodzieży we wrześniowe święto dziedzictwa.

Ważnym elementem zjazdu była zapowiedź tematu na rok 2027: Beneath the Surface: Exploring Europe’s Hidden Heritage (Pod powierzchnią. Odkrywanie ukrytego dziedzictwa Europy). Podkreślano, że mniej znane, „ukryte” dziedzictwo może inspirować do odkrywania mniej znanych zabytków oraz otwierać na nowe perspektywy interpretacji dziedzictwa.

fot. Swiss Cultural Heritage Network, Daniel Bernet, CC BY-SA 4.0 licence
Patrycja Jastrzębska/NID

Oprócz konferencji uczestnicy mieli okazję doświadczyć  dziedzictwa i różnych podejść do jego ochrony podczas wizyt studyjnych w Bernie oraz warsztatów w Skansenie Ballenberg, poświęconych tradycyjnemu rzemiosłu i zaangażowaniu społeczności.

fot. Swiss Cultural Heritage Network, Daniel Bernet, CC BY-SA 4.0 licence

W tym roku oprócz dwudniowej konferencji, odbyło się także seminarium, które dotyczyły roli popkultury w upowszechnianiu dziedzictwa – w jaki sposób może ona mieć wpływ w dotarciu do nowych odbiorców EDD.

Spotkanie potwierdziło rolę Europejskich Dni Dziedzictwa jako jednej z największych partycypacyjnych inicjatyw kulturalnych w Europie, która jednoczy społeczności we wspólnych działaniach na rzecz edukacji i ochrony dziedzictwa. Pokazało też, jak wielką rolę spełnia kultura w tworzeniu systemu architektury bezpieczeństwa, ponad wszystkimi podziałami, w tych niespokojnych czasach.