Tegoroczne hasło Europejskich Dni Dziedzictwa skłania do refleksji nad tym, jak przeciwdziałać zjawiskom negatywnie wpływającym na dziedzictwo. Do zagrożeń prowadzących do degradacji tkanki zabytkowej należą m.in. wieloletnie zaniedbania oraz brak użytkowania obiektów zabytkowych. Nadanie „drugiego życia” takim budynkom często stanowi jedyną możliwość ich przetrwania.

Jednym z bardziej spektakularnych przykładów adaptacji zabytku do nowych funkcji jest Muzeum Powstania Warszawskiego, które powstało w budynkach dawnej Elektrowni Tramwajowej w Warszawie. Zespół ten wzniesiono w latach 1905–1908 według projektu Jana Lenartowicza w stylu neoromańskim. W 1944 r., w trakcie Powstania Warszawskiego, budynki zostały poważnie zniszczone i częściowo wyburzone. Po wojnie fragmentarycznie je odbudowano i przeznaczono na ciepłownię, która funkcjonowała w tym miejscu aż do 2003 r.

Dawna elektrownia tramwajowa, obecnie Muzeum Powstania Warszawskiego przy ulicy Przyokopowej 28, 1997, fot. Krzysztof Olszak, Społeczne Archiwum Warszawy/Tu było, tu stało

Przez cały okres powojenny budynki nie były modernizowane pod kątem zachowania ich wartości zabytkowej. W latach 70. elewacje pokryto tynkiem tzw. „barankiem”, który całkowicie zasłonił oryginalną, czerwoną cegłę. Po podjęciu decyzji o przekształceniu kompleksu w siedzibę Muzeum Powstania Warszawskiego rozpoczęto prace remontowo-konserwatorskie. W 2003 r. konkurs na koncepcję architektoniczną muzeum wygrał architekt Wojciech Obtułowicz. Jego projekt zakładał przystosowanie budynków do nowych funkcji przy pełnym poszanowaniu substancji zabytkowej. Elewacje starannie oczyszczono z tynku, przywracając ich pierwotny wygląd.

Dawna elektrownia tramwajowa, obecnie Muzeum Powstania Warszawskiego przy ulicy Przyokopowej 28, 1997, fot. Krzysztof Olszak, Społeczne Archiwum Warszawy/Tu było, tu stało

Za projekt ekspozycji muzealnej odpowiadała pracownia Nizio Design (Mirosław Nizio, Jarosław Kłaput, Dariusz Kunowski). Muzeum Powstania Warszawskiego było wielokrotnie nagradzane w prestiżowych konkursach, m.in. w 2008 r. otrzymało wyróżnienie CEPIF & International Herald Tribune w kategorii „najlepsza rewitalizacja”.

Muzeum Powstania Warszawskiego, widok od strony ul. Przyokopowej, fot. Adrian Grycuk, CC BY 3.0 PL, wikimedia.org

Fot. Krzysztof Olszak, Społeczne Archiwum Warszawy, Tu było, tu stało i mat. MPW

Mamy nadzieję, że z okazji tegorocznych EDD otworzy się wiele zabytków, którym dano takie „drugie życie”.